قبل از شروع خواندن این مطلب به اطراف خود نگاه کنید. چه مقدار پلاستیک مشاهده میکنید؟ ظرفهای غذا، بطریهای پلاستیکی، خودکارها، حتی جلد دفتری که کنار دستتان است از پلاستیک ساخته شده! اگر بخواهیم از لوازم پلاستیکیای که استفاده میکنیم تهیه کنیم یک لیست بینهایت خواهیم داشت. نکتهی عجیب اینجاست که علیرغم فراگیر بودن استفاده از این ماده، هنوز تأثیر آن بر سلامتی انسان ناشناخته مانده است. اصلا تا به حال به اثر منفی پلاستیک بر سلامتیتان فکر کردهاید؟
جامعه کاملا به پلاستیک وابسته شده است اما به ندرت به تأثیرات منفی آن توجه میکنیم. در تولید پلاستیک از مواد سمی مختلفی استفاده میشود. بسیاری از این افزودنیها به زنجیرهی شیمیایی پلاستیک متصل نیستند و به راحتی میتوانند در محیط آزاد شوند. این مواد توسط پوست جذب میشوند، تبخیر شده یا از طریق مواد خوراکیای که مصرف میکنیم جذب بدنمان میشود. آگاهی از مواد تشکیل دهندهی محصولات پلاستیکی برای کاهش اثرات مضر پلاستیک بر سلامتیتان بسیار مهم است.
رایجترین مواد افزودنی که در تهیهی پلاستیک استفاده میشوند در لیست زیر قرار دارند:
- BPA’s:مقدار زیادی از این ماده در تولید ظرفهای غذا و نوشیدنی استفاده میشود. سازمانهای مختلف فعال در حوزهی سلامت و محیط زیست در حال تلاش برای محدود کردن استفاده از BPA و انتشار خطراتی که برای سلامتی انسان دارد هستند.
- پلاستیک کنندهها:معمولا از این ماده برای انعطافپذیر کردن PVC استفاده میشود و تقریبا در تمام وسایلی که روزانه از آنها استفاده میکنیم وجود دارد. وقتی از همهی وسایل صحبت میکنیم یعنی از یک اسباببازی ساده تا صندلیهای ماشین، همه حاوی این ماده هستند.
- مادهی ضد حریق:از این ماده در تولید تجهیزات الکترونیکی و با هدف تأمین ایمنی آنها استفاده میشود. خوشبختانه استفادهی بعضی از این مواد، که خطر زیادی برای محیط زیست و انسان دارد، از طرف سازمان ملل محدود شده است.
پلاستیک از ۵ طریق به بدن ما وارد شده و سلامتیمان را به خطر میاندازد:
۱. غذای دریایی آلوده به پلاستیک میخوریم
دانشمندان در ۱۱۴ گونهی دریایی ذرات میکروپلاستیک را پیدا کردهاند و متاسفانه تقریبا یک سوم این گونههای آلوده در لیست غذاهای دریایی ما قرار دارد. بعضی از مواد افزودنی به پلاستیک از بین برندهی غدد درون ریز هستند و مواد شیمیایی استفاده در تولید پلاستیک عملکرد هورمونها را مختل میکند. حتی بعضی از مواد موجود در پلاستیک میتواند در فرآیند رشد مغز کودکان اختلال ایجاد کند.
مطالعهی تأثیرات پلاستیک و میکروپلاستیکها روی سلامت انسان بسیار چالش برانگیز است. در تحقیقاتی که اخیرا انجام شد مشخص شده است که مقدار ناچیزی از میکروپلاستیکها توسط ماهیها مصرف میشوند اما با این وجود دانشمندان همچنان در مورد تأثیرات منفی آلودگیهای پلاستیکی دریایی بر سلامت انسان نگران هستند.
۲. پلاستیک را از طریق بستهبندی مواد غذایی مصرف میکنیم
قبل از اعلام قطعی لیست مضرات مصرف ماهیهای آلوده به پلاستیک نیاز است که بیشتر در این مورد تحقیق شود. اما کاملا روشن است که این مواد شیمیایی مکمل خوبی برای حضور در رژیمهای غذایی ما نیستند. هر روز با مصرف غذاهای دریایی آلوده به میکروپلاستیکها، تأثیر منفی آن بر سلامت انسان بیشتر میشود.
BPA در اغلب ظرفها و بستهبندیهای پلاستیکی که به طور مستقیم با غذا در تماس هستند وجود دارد. این ماده در کبد متابولیزه شده و بیس فنول A را تشکیل میدهد. بیس فنول A، که یک مادهی آسیبزا است، پس از گردش در بدن از طریق ادرار خارج میشود. همانطور که قبلا هم اشاره کردیم BPA فعالیت غدد درونریز را مختل میکند و عملکردهای ضروری بدن مثل متابولیسم، ضربان قلب، هضم و باروری را تحت تأثیر خود قرار میدهد. جنبشهای مرتبط با حقوق مصرفکننده در تمام جهان برای افزایش سطح سلامت بدن انسان، خواستار بستهبندی بدون BPA هستند.
3. همراه با آب، میکروپلاستیک مینوشیم
در سال ۲۰۱۸ یک تحقیق تکاندهنده از طرف سازمان بهداشت جهانی (WHO) منتشر شد که
ثابت کرد در ۹۰% آبهای نوشیدنی کارخانهای میکروپلاستیک وجود دارد. این تحقیق بر روی ۲۵۹ بطری آب انجام شده بود و فقط ۱۷ بطری فاقد میکروپلاستیک بوده است. امروز که شواهد بیشتری در ارتباط با تاثیر منفی میکروپلاستیکها بر سلامت انسان وجود دارد اغلب دانشمندان در مورد این موضوع ابراز نگرانی کرده و معتقدند این مورد میتواند باعث مرگ هزاران گونهی جانداران در سراسر جهان شود. نکتهای که در این میان نباید فراموش کرد این است که ما انسانها هم یکی از هزاران گونهی جاندارانی هستیم که ممکن است با آلودگیهای پلاستیکی از بین برویم!
۴. پلاستیک را از طریق لباس جذب میکنیم
شاید عجیب به نظر بیاید ولی واقعیت دارد. در گزارشی که اخیران منتشر شده است عنوان شده ۷۰%از ۱۰۰.۰۰۰ کیلوگرم فیبر مصرف شده در صنعت تولید پوشاک در جهان الیاف مصنوعی هستند. الیاف مصنوعی مثل پلیاستر، اکریلیک، ریون و نایلون از نفت ساخته میشوند، یعنی همان مادهای که پلاستیک هم از آن ساخته میشود! هر بار که لباسی که با الیاف مصنوعی تولید شده است را میپوشیم میکروپلاستیکهایی از آن آزاد میشود که با هر نفسی که میکشیم، مقداری از آنها را وارد بدنمان میکنیم. بسیاری از پارچههای مصنوعی در طول فرآیند تولید به هزاران مادهی شیمیایی سمی و مضر آغشته میشود. جالب است بدانید در بین پارچههای تولید شده از الیاف مصنوعی، پلیاستر بدترین نوع است.
پوست، بزرگترین و پرنفوذترین عضو بدن ما، حدود ۶۰% از موادی که به صورت مستقیم با آن تماس دارد را جذب میکند. همچنین پارچههای مصنوعی مانع تنفس پوست شده و محیط مناسبی را برای رشد باکتریها فراهم میکنند. با رشد باکتریها و عدم جریان هوا در پوست، عرق شما بد بو میشود. میکروالیافها به روشی عجیب و موزیانه وارد اقیانوسها هم میشوند. هر بار که لباسمان را میشوییم میکروپلاستیکهای آزاد شده از الیاف مصنوعی آن از طریق فاضلاب به سمت آبهای زیرزمینی و در نهایت اقیانوسها سرازیر میشود. هر بار شستوشوی لباس میتواند هزاران میکروالیاف را به سمت آبهای آزاد روانه کند.
۵. پلاستیک را تنفس میکنیم
تنفس پلاستیک مشکلی است که مردم نیمکرهی شمالی به صورت جدی با آن درگیر هستند ولی تأثیرات سلامتی این اتفاق بر روی مردم ساکن نیمکرهی جنوبی بیشتر بوده و یک خطر جدی حساب میشود. وقتی مدیریت ضایعات ضعیف است مردم به ناچار زبالهها را میسوزانند و همین کار باعث آزاد شدن مواد شیمیایی موجود در پلاستیک میشود. مواد آزاد شده در هوا جابهجا شده و به راحتی با هر تنفس وارد بدن ما میشوند.
گزارش منتشر شده در ماه مارچ سال ۲۰۱۸ نشان میدهد که ۵ میلیارد نفر در جهان در محیطهایی زندگی میکنند که سیستم دفع زبالهی مناسبی ندارد و حضور در چنین شرایطی باعث مرگ سالانه ۹ میلیون نفر میشود. بسیاری از ساختمانهای بزرگ در اروپا زباله سوز اختصاصی دارند که با امنیت بالایی کار میکند و گرمای حاصل از سوختن زباله را به انرژی تبدیل میکند. این یک روش ایمن برای از بین بردن زبالهها و تولید انرژی بدون استفاده از سوختهای فسیلی است.
در تحقیقات اخیر مشخص شده است که در اثر سوختن زباله مقدار زیادی دیوکسین تولید میشود. اگر این ماده، که یکی از سمیترین مواد شیمیایی شناخته شده برای سلامت انسان است، پس از سوختن زباله همراه با خاکسترهای به جا مانده جمعآوری نشود در هوا پخش شده و باعث آلودگی میشود. اخیرا سوئد به دلیل رها کردن خاکسترهای سمی زباله سوزهایش را در یک جزیره در نزدیکی نروژ در صدر خبرهای محیط زیستی قرار گرفته و بسیاری از دوستداران طبیعت را خشمگین کرده است.
